Ravenna 1047, een bijzonder Paasfeest

San Appolinaris in Classe bij Ravenna

Petrus Damiani werd in 1007 in Ravenna geboren in een groot gezin. Zijn ouders verloor hij op jonge leeftijd, maar zijn broer Damianus zorgde ervoor dat hij kon gaan studeren in Faenza en Parma. Door zijn contacten met enkele kluizenaars werd hij monnik te Fonte Avelana, bij Gubbio in Umbrië. In het jaar 1043 werd hij prior in dat klooster. Ze leefden volgens zeer de zeer strenge regels van Romuald, de geestelijk leidsman van keizer Otto III. Petrus schreef een biografie van Romuald, wiens denken en vroomheid voor hem tot een programma werd. Voor het eerst werd in de aangesloten kloosters nu de geseling gepraktiseerd, als navolging van Christus. Petrus onderhield een briefwisseling met Hendrik III en paus Leo IX waarin hij zich scherp uitsprak over de dwalingen van de kerk, zoals de Simonie en het zich niet houden aan het celibaat. Petrus leefde in twee werelden. Hij deed evenveel voor het geloof als voor de politiek, kluizenaars lagen hem evenzeer aan het hart als keizers en koningen. Hij was een van de productiefste schrijvers van de middeleeuwen met een zeer verzorgde Latijnse stijl en hij liet een zeer omvangrijk werk aan theologische geschriften zoals brieven, preken, gedichten etc.[1] Hendrik III wilde hem dan ook graag tot zijn adviseur maken.

Door zijn vriendschap met Petrus Damiani zette Hendrik III de lijn van Otto III voort. Deze was begonnen bij Romuald van Camaldoli. Deze was geboren als zoon van een adellijke familie. Toen hij mee aanzag hoe zijn vader in een duel zijn tegenstander doodde, ging Romuald in zijn plaats veertig dagen in het klooster S. Apollinare in Classe bij Ravenna. Het beviel hem daar zo goed dat hij monnik werd en drie jaar bleef. Toen hij echter de laksheid van het klooster bekritiseerde  en zicht voor een strenger leven inzette, wekte hij tegenstand op bij de andere monniken. Hij kon nog net aan een moordaanslag ontkomen en ging  naar een kluizenaar in de buurt van Venetië. Samen met de afgezette Doge van Venetië Petrus Orseolo ging Romuald in 978 naar Cuxá in de Pyreneeën en stichtte daar een hermitage. Ongeveer 13 jaar later vestigde hij zich weer in de buurt van Ravenna. Op aandringen van keizer Otto III werd hij met tegenzin abt van het klooster, waar hij begonnen was als monnik. Na een jaar gaf hij dit ambt weer op. Hij ondernam een missiereis naar Oost-Europa waar hij als martelaar wilde sterven, maar moest de reis wegens ziekte onderbreken. Vanaf 999 stichtte hij veel kloosters in Italië en in 1012 stichtte hij de hermitage in Camaldoli bij Arezzo, waaruit de latere Camalduenserorde ontstond. Deze kenmerkte zich door een zeer streng leven van de monniken  in gescheiden cellen, met zwijgen en vasten. Ook zijn vader trad tot deze orde toe en stierf in de reputatie van heiligheid.[2] Romuald werd in 1032 heilig verklaard.

Toen Hendrik III met kerstmis 1046 tot keizer gekroond werd, was Petrus Damiani hierbij aanwezig. Ook was hij op het Lateraanse concilie in januari 1047 waar het ging over de strijd tegen het priesterhuwelijk en de handel in kerkelijke ambten. Terwijl Hendrik III verder reisde naar Zuid-Italië, ging zijn zwangere echtgenote, waarschijnlijk vergezeld door Damiani naar Ravenna om de geboorte af te wachten. Voordat hij Italië verliet had Hendrik III nog een ontmoeting met Petrus Damiani in het klooster St. Apolinaris in Classe.[3] Keizerin Agnes was hier intussen bevallen van een dochter. Op 7 april was Hendrik III ook in Ravenna aangekomen. Op 19 april vierde hij hier het paasfeest, waarbij ook zijn pasgeboren dochter gedoopt werd.

In zijn latere brieven prees de heremiet de keizer uitbundig omdat hij de veelkoppige draak van de Simonie’ (de handel in kerkelijke ambten)  bestreed. Hij loofde Hendrik omdat hij bisschop Widger van Ravenna verdreven had en adviseerde hem deze in geen geval te laten terugkeren[4] en hij herinnerde hem aan de in Classe gemaakte afspraak om een zekere Gisler vrij te laten,met wie hij bevriend was[5]. 

[2] Ökumenisches Heiligenlexikon. Catholic Encyclopedia.

[3] Bulst-Thiele,M.L., 14.

[4] Brief 20, na Pinksteren 1047.

[5] Brief 43, 1055-1056. “Et cum omnia regna terrarum, quae vestro subicuntur imperio, testimundo largissima vestrae pietatis abundantia repleat, quomodo soli gislereius tante erit expers misericordiae, ut neque per servos Dei locum apud vos indulgentie valeat invenire?”